Verbindend communiceren

Mensen zijn groepsdieren met een sociaal brein. Contact, verbinding met anderen is van wezenlijk belang voor ons welzijn en welbevinden. Contact maken kan op meerderen manieren zoals aanraking, oogcontact en met onze stem – in woorden en geluiden. In mijn vorige blog schreef ik hoe we met onze taal kunnen kwetsen.  Deze keer neem ik je mee langs de stappen van een communicatiemethode die juist voor verbinding zorgt.

verbindende communicatie in 1 oogopslag

Deze methode heet Verbindende of Geweldloze Communicatie (nonviolent communication), waarvan Marshall B. Rosenberg de grondlegger is. Hierin staan twee vragen centraal:

  • wat leeft er in ons? wat leeft er in mij en wat leeft er in jou?
  • wat kunnen we doen om het leven mooier te maken?

Verbindende communicatie kent vier elementen om enerzijds eerlijk uit te drukken wat in mij leeft, zonder verwijten of kritiek, en om anderzijds met empathie in me op te nemen hoe jij bent, zonder daarin verwijten of kritiek te horen:

  1. waarneming: wat we zuiver waarnemen (niet hoe we daarover oordelen)
  2. gevoel: hoe we ons voelen bij die waarneming (niet hoe we erover denken)
  3. behoeften: als basis van wat we voelen (verantwoordelijkheid nemen)
  4. verzoek: concrete actie aan de ander voorstellen om het leven te verrijken (geen eis)

1 Waarnemen zonder oordelen

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen waarnemen en oordelen. Als we waarnemen verbinden met oordelen, zullen anderen die snel als kritiek opvatten en zich afzetten tegen wat we zeggen.

Voorbeelden van – te vermijden! – oordelen in ons taalgebruik zijn:

  • zijn versus doen (je bent een … / hij is een …)
  • oordeel in het werkwoord (de kantjes eraf lopen)
  • eigen conclusies als enige mogelijkheid
  • voorspelling vs zekerheid
  • generaliseren (altijd, nooit, ooit, telkens, etc)

2 Gevoelens herkennen en uiten

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen woorden die werkelijke gevoelens weergeven en woorden of uitspraken die gedachten, beoordelingen en interpretaties beschrijven. In onze cultuur en op scholen is (nog) weinig aandacht voor gevoelens: de nadruk ligt op denken. Over het algemeen worden gevoelens niet duidelijk verwoord als de woorden ‘voelen’ of ‘het gevoel hebben’ worden gevolgd door:

  • ‘als’, ‘zoals’, ‘alsof’
  • ‘dat’ gevolgd door een persoon

Door een woordenschat te ontwikkelen waarmee we specifieke emoties kunnen identificeren en benoemen, kunnen we gemakkelijker een band met elkaar krijgen.

3 Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gevoelens

niet door de dingen die gebeuren raken mensen verontrust, maar door de wijze waarop ze ernaar kijken (Epictetus)

Wat anderen zeggen en doen kan wel de aanleiding maar nooit de oorzaak van onze gevoelens zijn. Verbind daarom je gevoel met je behoefte: ik voel me … omdat ik behoefte heb aan …

Oordelen, kritiek, diagnoses en interpretaties ten aanzien van anderen zijn allemaal onbewuste uitingen van onze eigen waarden en behoeften. Als mensen iets van kritiek menen te horen, gaan ze meestal over tot de tegenaanval of zelfverdediging. Hoe directer we onze gevoelens met onze behoeften kunnen verbinden, hoe makkelijker het voor anderen is om vanuit mededogen te reageren.

4 Verzoeken om datgene wat je leven kan verrijken

Het doel van verbindende communicatie is om relaties op te bouwen die gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid, eerlijkheid en empathie. Waardoor uiteindelijk de behoeften van alle partijen kunnen worden vervuld.  En dus niet om mensen en hun gedrag te veranderen om onze zin te krijgen. Hierbij is het zaak om vage, abstracte of onduidelijke bewoordingen te vermijden. In groepen wordt helemaal veel tijd verspild als sprekers niet precies weten (en zeggen) wat voor reactie ze willen.

Enkele aanwijzingen:

  • gebruik positieve actietaal: wat je wel wilt in plaats van wat je niet wilt. Vage taal geeft verwarring
  • bewust verzoeken doen:
    • hoe duidelijker we zijn over wat we willen, hoe groter de kans dat we het krijgen
    • alleen een gevoel uiten, maakt het verzoek niet duidelijk (ik heb dorst),
    • alleen een verzoek uiten kan overkomen als eis
  • vragen om reflectie in eigen woorden:
    • laat waardering blijken als de ander dit doet
    • luister met empathie als de ander niet wil
  • vragen om eerlijkheid
    • wat voelt ander
    • wat denkt ander
    • is ander bereid actie te ondernemen
  • weet met welk doel je een verzoek doet

Blijmoedig onvolmaakt

Met deze manier van communiceren verbind je je met de mensen om je heen. Zowel in je team op de praktijk, met andere collega’s, met patiënten als in je privé-leven. Het is daarmee veel meer dan alleen een effectieve manier van communiceren. Het is ook een manier van zijn, van denken en van in de wereld staan. Het geeft onszelf en anderen om ons heen de inspiratie om te geven vanuit het hart.

Een eenvoudige methode en toch niet zo makkelijk. Het vergt de nodige oefening om de het helemaal onder de knie te krijgen. Daar als team mee aan de slag gaan, heeft een dubbel effect. Enerzijds het gebruik van de methode zelf die oprecht en waarachtig contact mogelijk maakt. Anderzijds de gedeelde ervaring van leren – successen vieren en elkaar steunen wanneer het nog niet lukt. Wees daarin blijmoedig onvolmaakt, zoals stembevrijder Jan Kortie het uitdrukt: alles is ideaal zolang het nog niet uitgevoerd wordt, de uitvoering schiet per definitie tekort.

En nu jij

Op welke momenten merk je dat je echt contact hebt met medewerkers, collega’s, patiënten, vrienden en familie? Hoe merk je dat en wat maakt dat het dan wel lukt? Deel het hieronder in het commentaarveld.