Schelden doet zeer

schelden doet zeerWe weten het inmiddels allemaal wel: schelden doet wel degelijk pijn. Die geruststelling van onze ouders toen we klein waren is allang achterhaald. Mensen zijn groepsdieren met een sociaal brein. Sociale uitsluiting activeert het pijnnetwerk in ons brein.

Van schelden is het dus duidelijk dat het zeer doet. Wat je je misschien niet realiseert, is dat onze taal ook op veel subtielere manieren kan kwetsen. De meeste van ons zijn grootgebracht met taal die ons aanmoedigt mensen in hokjes te plaatsen, ze met elkaar te vergelijken, eisen te stellen en oordelen uit te spreken. Dit zijn allemaal manieren om met taal te kwetsen.

Marshall Rosenberg noemt dit in zijn boek Geweldloze communicatie blokkerende communicatie en zet de vijf belangrijkste manieren op een rij.

  • oordelen
  • vergelijken
  • eigen verantwoordelijkheid ontkennen
  • eisen
  • denken gebaseerd op verdienen

Oordelen

Moralistische oordelen impliceren dat de ander slecht is of verkeerd bezig. Daarmee verdelen we de wereld in goed en fout. We gebruiken het vaak als mensen iets doen wat niet overeenkomt met onze eigen waarden. Beschuldigen, beledigen, vernederen, etiketten en kritiek zijn allemaal voorbeelden van moralistische oordelen.

Vergelijken

Vergelijken is een vorm van oordelen die aparte aandacht verdient. Vooral als het vergelijken gebeurt in termen van beter of slechter, minder of meer. Als je je werkelijk ellendig wilt voelen, vergelijk je leven dan met dat van anderen. Eind vorige eeuw schreef Dan Greenberg een humoristisch boek (How to make yourself miserable) over hoe vernietigend het gebruik van vergelijkingen kan zijn. Met een aantal confronterende oefeningen om het je zelf te laten ervaren.

Eigen verantwoordelijkheid ontkennen

We zijn allemaal zelf verantwoordelijk voor onze eigen gedachten, gevoelens en daden. In de praktijk hebben we de neiging iets of iemand anders de schuld te geven. ‘Hij maakt me boos.’ ‘Ik kan het niet helpen dat ik zo deed, zo ben ik nu eenmaal.’ ‘Het moest van mijn baas.’ Het veelvuldig gebruik van het woord ‘moeten’ illustreert hoe we geneigd zijn ons te verschuilen achter iets of iemand buiten onszelf. Het impliceert dat we geen keus hebben.

Eisen

Een eis houdt in dat de ander niet ongestraft nee mag zeggen. Het is een veelvoorkomende communicatievorm in onze cultuur, zeker bij mensen die een machtspositie bekleden. We kunnen echter mensen niet naar onze hand zetten. Dan zegt iemand wel ja, en doet ondertussen nee. Kinderen houden ons wat dat betreft een mooie spiegel voor: ooit geprobeerd je kleuter te dwingen om te eten? Of te gaan slapen?

Denken gebaseerd op verdienen

Net als oordelen gaat ook deze vorm van denken over een onderscheid tussen goed en fout. We vinden kennelijk dat bepaalde handelingen een beloning verdienen en andere juist straf. Straf is dan bedoeld om te zorgen dat mensen – hun gedrag – veranderen.

 

En nu jij

Welke blokkerende communicatie wordt veel in jullie praktijk gebruikt? En welke gebruik je zelf? Deel je ervaringen in het commentaarveld hieronder.
Foto: hurtwords.com